«قراردادهای مرزی پانصد سال اخیر ایران» عنوان کتاب رضا شیرزادی است که قراردادهای مرزی ایران با بیگانگان را از دوره صفویه تا روزگار پهلوی شناسایی میکند و نشان میدهد برخی از این قراردادها موجب تغییر مرزهای جغرافیایی ایران در راستای گسترش و یا کاهش آن شده است.
به گزارش ایبنا، تاریخ پانصد سال اخیر ایران شاهد انعقاد قراردادهای مرزی متعدد و جدا شدن بخشهای وسیعی از خاک کشور بوده و تعداد 20 قرارداد، دو پروتکل و دو کمیسیونِ تحدید حدود مرزی بین ایران و دیگر کشورها به امضا رسیده است. بیشتر این قراردادها در دورههای صفویه و قاجاریه منعقد شدهاند و نشان میدهند که بیشتر مناطق جدا شده از ایران بر اساس قراردادهای منعقد شده در دوره قاجاریه بوده است.
این تحقیق مبتنی بر روش تاریخی ـ توصیفی و نظری ـ تحلیلی صورت گرفته و گردآوری دادهها بر اساس روش اسنادی از طریق مطالعه و فیشبرداری از منابع کتابخانهای (اسناد، کتابها، مقالات) است.
سازماندهی این پژوهش و تحقیق در پنج فصل و یک جمعبندی و نتیجهگیری، تنظیم شده است. نویسنده در فصل نخست به مبانی نظری پژوهش پرداخته، فصل دوم قراردادهای مرزی را از دوره صفویه بررسی میکند و فصل سوم به قراردادهای مرزی در عصر نادری و زندیه اختصاص دارد.
فصل چهارم قراردادهای مرزی دوره قاجار را بررسی میکند و فصل پنجم به قراردادهای مرزی در دوره پهلوی (پدر و پسر) میپردازد و در بخش پایانی، جمعبندی مطالب و تجزیه و تحلیل دادهها صورت میگیرد و در نهایت قراردادهای مرزی پانصد سال اخیر ایران در قالب یک جدول ارایه شده است.
این پژوهش در صدد است ضمن شناسایی قراردادهای مرزی ایران با بیگانگان از دوره صفویه تا قرارداد سال 1975 الجزایر (که آخرین قرارداد مرزی ایران است) نخست متن اصلی قراردادها را گردآورد و سپس زمینههای سیاسی ـ نظامی انعقاد قراردادها را بر اساس تحولات ادوار تاریخی مربوطه تشریح کند.
نویسنده در مقدمه کتاب از اهمیت کتاب میگوید و مینویسد: اهمیت این پژوهش از آن روست که تصویری از گذشته تاریخی ایران و تحولات سرنوشتساز آن را که ممکن است در آینده تکرارپذیر باشند ارایه کند. از این رو نخست به دلیل ضرورت ارایه تصویری جامع و بدون حاشیههای مفصل و ملالآور در این مورد، ضرورت قابل توجهی مییابد. این مسأله زمانی دو چندان میشود که بدانیم تا کنون مطالعات و تحقیقات کاملا مرتبط و منطبق که برهه زمانی مورد نظر پژوهش حاضر را دربرگیرد انجام نشده است.
چاپ نخست «قراردادهای مرزی پانصد سال اخیر ایران» نوشته رضا شیرزادی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی را ستاد کل نیروهای مسلح بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس؛ پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس در 288 صفحه با شمارگان 3000 نسخه و با بهای پنج هزار تومان منتشر کرده و در دسترس علاقهمندان به کتابهای تاریخ ایران قرار داده است.
