نویسنده کتاب «متافیزیک جامعه بسته، گفتارهایی در هرمنوتیک و فلسفه سیاسی» گفت: خرد هرمنوتیکی بیش از متافیزیک سنتی و عقلانیت مدرن زمینه را برای شکلگیری یک جامعه باز فراهم میکند.
دکتر علیرضا اسمعیلزاده در گفتوگو با ایبنا، در تشریح جامعه باز گفت: جامعه باز، نحوهای از زیستن است که در آن قالبهای توتالیتر ذهنیت افراد و جامعه فرو میریزند. در این جامعه همواره این امکان وجود دارد که زبان تازهای را برای توضیح مجدد واقعیتی که در آن زندگی میکنیم، به کار بندیم. من در این کتاب جامعه باز را به مفهوم پوپری آن در نظر نگرفتهام، بلکه مقصودم یک جامعه متکثر است که همه صداها در آن قابل شنیدن خواهند بود.
وی افزود: اما در جامعه بسته جریان آزاد کندوکاو وجود ندارد و به همین دلیل به طور طبیعی تمامی افکار و شیوههای زندگی امکان به ظهور رسیدن را نخواهند داشت.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد تبریز در پاسخ به این سوال که «آیا هرمنوتیک در یک جامعه بسته امکان گسترش و تحقق دارد؟» اظهار داشت: هرمنوتیک فلسفی در واقع به منزله تکثر تقلیلناپذیر چشماندازهاست که پیشزمینهای فلسفی برای تحقق جامعه باز به شمار میآید. به همین دلیل این نوع از تفکر نسبت به متافیزیک سنتی و عقلانیت مدرن، امکانات بیشتری برای شکلگیری یک جامعه باز دارد.
به گفته اسمعیلزاده، این کتاب پنج گفتار را شامل میشود که چهار گفتار نخست در پی اثبات این موضوعاند که خرد هرمنوتیکی بیش از خرد کلاسیک و عقلانیت مدرن، زمینه را برای بروز خاستگاههای فکری و معرفتی جامعه باز فراهم میکند. بنابراین میتوان این اثر را بررسی نسبت هرمنوتیک فلسفی با جامعه باز دانست.
وی افزود: گفتار نخست این اثر، برخی از بنیادیترین موانع فکری و فلسفی جامعه باز را آشکار میکند. برای این منظور نسبت ابزار خرد متافیزیک کلاسیک و مدرن (خردباوری مدرن) با جامعه بسته مورد پرسش قرار گرفته، بنیاد متافیزیکی این جوامع در تقاضای کلیت و ثبات مرکزیتگرایی و خواست سلطه بر دیگری نشان داده شده است.
اسمعیلزاده با اشاره به شرح هرمنوتیک دازاین هایدگر در یکی از گفتارهای کتابش گفت: در این بخش علاوه بر توضیح برخی وجوه پدیدارشناسی تأویلی هایدگر، تلاش میشود زمینههای تجربه گشایش معرفتی بنیادی در تفکر او نیز بررسی شود.
وی افزود: جهتگیریهای گادامر به عنوان چهرهای شاخص در تفکر هرمنوتیکی، یکی از گفتارهای کتاب را به خود اختصاص داده است. این مبحث به دنبال یافتن نسبت هرمنوتیک فلسفی و عقلانیت تفاهمی است. گفتار چهارم نیز این پرسش را مطرح میسازد که هرمنوتیک به عنوان نحوه خاصی از تفکر یا جامعه باز به مثابه نحوه خاصی از بودن در کجا پیوند میخورند.
اسمعیلزاده ادامه داد: این سوال با پیش کشیدن سه خاستگاه هرمنوتیکی برای جامعه باز ـ بسیانگاری در تفسیر و عقلانیت معطوف به گفتوگو ـ پاسخ داده میشود. گفتار پایانی نیز درصدد آشکار کردن هستیشناسی تأویلی و هرمنوتیک قرآنی نزد صدرالدین شیرازی است.
وی با بیان این که «تاکنون کمتر به هرمنوتیک بهویژه از نوع سیاسی آن در حوزه نشر کشورمان توجه شده است» اظهار داشت: شاید این کتاب بتواند تا اندازهای خلاء مطالعاتی رادر این حوزه پر کند، چرا که هرمنوتیک به معنای فلسفی آن تا اندازهای مورد توجه مترجمان و نویسندگان حوزه فلسفه قرار گرفته و این موضوع برای حوزه دین و کلام نیز تا اندازهای صادق است.
این مدرس دانشگاه درباره اثرات پذیرش هرمنوتیک سیاسی از سوی یک جامعه اظهار داشت: به اعتقاد من، طرح این مبحث جامعه را به سوی عقلانیت تفاهمی سوق میدهد و کمک میکند که بپذیریم به دیگران به عنوان یک شیء نگاه نکنیم. هرمنوتیک سیاسی شرایط را برای داشتن یک جامعه چندصدایی فراهم میکند. در چنین جامعهای است که سبکهای مختلف و مشروع زندگی و فرهنگهای مختلف محترم شمرده میشوند.
وی افزود: معتقدان به هرمنوتیک سیاسی، شنوندگان خوبی برای سخن دیگرانند، زیرا دریافتهاند که در جریان گفتوگو با دیگری، حقیقت وجودی خودشان را غنیتر میکنند.
کتاب «متافیزیک جامعه بسته» از سوی انتشارات ستوده منتشر شده است.
